Dersim Halkı, Dersim Müziğinin Mükemmelleşmesini Selamlıyor/Turabi Saltık

Dersim müzik kültürünün bu günkü seviyesine ulaşmasında, beslendiği zeminin kökleri en eskiye dayanan Dersim halk kültüründen kaynaklanan zengin halk uğraşıdır. Dersim halk ezgileri ve ağıtları,suar ve klamları yüzyıllarca önceyi eski tarihinden günümüze bağlayan kültür, olağanüstü bollukta ve canlılıkta gelişmiş ilişkilere sahiptir. Bu ilişkilerde belirleyici olan halkın Dersim sevgisi, Alevi insaniyet sevgisi ve Anadolu halklarıyla kardeşçe dayanışma, direniş ve boyun eğmeme yönü, Dersim müziği damgasını taşır. Dersim müziği Anadolu’da önder konuma yükselmiştir. Onu bu duruma getiren ana etken halk kültürünün muazzam yaratıcı gücüdür. Bu güç, özgürce gelişme çizgisi üzerinden daha yükselecektir. Dersim müziğinin, bu gün ulaştığı nokta abartılmadan söylenirse altın çağına girmiştir. O Dersim halkının sözlü geleneğinden aldıklarına, şiirine, halk nefeslerini katması ile yükseldi. En geniş çapta halka mal edilen değerler onu besledi. Dersim halkının yetenekli Dedeleri ve halkın oğulları, kızları bunda öncü oldular. Dersim Müziği en geniş şekilde halkı ve onun kültürünü kucakladı.

Yüzlerce yıllık halk müziği geleneği aynı zamanda birer saz şairi de olan Dersim Alevi Dedelerinin ürünleri kendindekilerden öncekilerinin de deneylerine ve üretimlerine dayanarak halk müziğini titizlikle korudu, bu titizlik halk arasında beğeni topladı ve kalıcılaşmasına neden oldu. Halkın beğenmediği hiç bir müzik ne halk arasında uzun ömürlü oldu ne de kalıcılaştı. Onu, halkın beğenileri dünden bu güne taşıdı. Bu kültürün kazanıldığı ve geliştirildiği yer Halk Cemleriydi. Halk Cemlerinde söylenen tarz ve makamlar titizlikle korundu ve geliştirilerek geleneksel olan çağdaşlaştırıldı.

Dersim müziğini söyleyen Dedeler, hem bestekarlar hem de müziği topluluğa sevdirenlerdi. Alevi Dede Ozanların gösterdiği teveccüh ve teşvik müziği halk arasında köylerden başlayarak geliştirdi ve sevdirdi. Dersim Halk Cemlerinde söylenen deyiş, nefes ve deslerin sanatsal yönü, halk müziğini hem etkilemiş hem de güzelleştirmiştir. Dersim halk müziğinin kazanımlarının kökleri binlerce yıl önceki Alevi Dede Ozanların ürünleridir. Alevi Dede Ozanları Dersim müziğinde halkçı düşünce ve duyarlılığıyla ve yetenekleriyle halk müziğinin sözcülüğünü ve çağdaş temelde gelişen Dersim Halk Cemleri müziğinin temsilcileri oldular. Gerçek Dersim halk türküleri haline gelen en güzel türküleri Dede Ozanlar geliştirdiler. Dersim müziğini Dersim halkçı ruhuyla Dede Ozanlar birleştirdi, halkın her dönemde enerjik mücadelesiyle dillerde düşmeyen ezgi ve ağıtları başarılı oldu, halk arasında beğenildi. Dede Ozanlarının besteleri halkın malı haline geldi zengin Dersim müziğinin kazanımları dönüştü.

Dersim müziği Anadolu’da önder konuma yükseldi.

Genellikle başlangıcı tek sesliliğe dayanan Dersim müziği geleneği bu gün geldiği noktada “Gurup” bilincine ve koro seslere de dönüştürülebildi. Dersim Halk Cem müziği her ne kadar tek sesli söylense de Cem’in kendisi topluluk olduğundan Dersim halk türküsü, halk şiiri, halk mitolojileri, efsaneleri toplulukla organik bağ halinde olduğundan dolayı bu gün Gurup müzikleri de halk arasında çabuk beğeni topladı ve kalıcılaştı. Gurup müziği yapanların etkileşimi Dersim müziği stilinden kopmadıkça daha da kalıcılaşacaktır.

Halk Cem müziğinin mirası sürekli derlendi yenilendi halka öyle döndü. Bu her dönem Dersim halkının müziğine yeni perspektifler açtı. Bin yılı aşkın bir süredir geliştirilen Dersim Halk Cem müziğinin olağanüstü önemi kavranılmadan o mirasın üzerinden atlayarak, o mirası dönüştürmeden Dersim de müzik yapanlar çabuk yok olacaklardır.

Dersim Halk Cem müziği köklüdür.

En yaygın olan müziğin melodisi, sesleri, karakteristik armonisi, stilistik ve bağımsız Halk Cemleri Müziği üzerinden gelişmiştir. Bu müziğe damgasını vuran anlayış Dersim Alevi kültüründen kaynaklıdır. Dersim kültürü içerisinde “Yol cümleden uludur” sözünden de anlaşıldığına göre bu yol, üzerinden gidilen yoldan gelenekle görenekleşen tarza dönüşen yoldur. Dersim müziği bu ruh üzerinden bir yol izlemiş ve kendisine bir tarz oluşturmuştur. Bin yılların birikimi bu tarza yol vermiştir. Yine “En küçük en büyükte vardır” alevi söylemi müziğe de yansımış ve Dersim müziğinin içerisine Dede Ozanlarca felsefi duruş boyutu aktarılmıştır. Dersim Halk Cemlerini yöneten Dede Ozanlar alevi inanışının temel taşı olan kültürü; ritüelleri, dansları, semboller ve söylemler geliştirerek müziğin içerisine koymuşlardı. Evrene ve doğaya ait bilgileri söz ve şiirin ve nefeslerin, deslerin içerisine koymuş öyle Dersim müziği yapmışlardır. “Dil bizden nefes hünkardan ola, Gerçeğe “hü” demiş, “Dar çeken didar göre, Erenler safına vara” sözüyle halk müziğine gerçek anlayışları katmış, hatta söylemlerinde “gerçekler yardımcın ola” anlayışını geliştirerek, “eri erden ayıran kördür” ve “yaratanla yaratılan birdir” diyerek bu söylemiyle müziğe, şiire bir tarz getirmiştir. Dersim müziğine yön veren bu tarz olmuştur.

Dersim halk müziğinin başat enstrümanı bağlama ve sazdır. Buna bağlı olarak pek çok müzik aracı geliştirilmiştir. Saz, bağlama, kaval, flüt, zurna, klarnet, ney, davul önemli araçlar arasındadır.

Dersim Halk Cemlerindeki dostluk, dayanışma, paylaşma,niyaz ve lokmanın biçimi, halkın sorunlarının halkın gözlerinin önünde çözümü, halk müziğindeki dayanışma ve yardımlaşmaya da yansımıştır. Dersim Dede Ozanları hem şair, hem dede hem ozandılar. Onlar ezgi ve ağıtlarını yer yer doğaçlamada söylerlerdi. Sevgiyi, özgürlüğü, güzelliği, direnişi över baş kaldırıları, ezilenleri ve haksızlığa uğrayanları, emeği öne çıkarırlardı. Ahlaki, felsefi, motifleri olağanüstü incelikle söylerlerdi. Geçmişin haksızlıklarını çözmekle de düzen içerisinde haksızlıklara uğrayan halkın sorunlarıyla da uğraşırlardı.

Halkın arasında kamu yaşamına Dersim Alevi Dede Ozanlar yön verirlerdi. Dersimlilerin yaşamlarını sürdüren yazılı kanunları yoktu. Fakat Dersimlilerin sosyal ve kamusal alanda uydukları, yazılı olmayan ama kesinlikle halkın uyduğu ve uyması gereken sözlü kanunları vardı. Bunları halkın arasında uygulayan Dede Ozanlardı. Cemlerde ve günlük yaşamda bu kuralları; evlenme, boşanma akitlerini, miras hukukunu, mal bölüşümünü, tarla-tum, ceviz gibi paylaşımlarda bu sözlü kurallar geçerdi. Büyük, küçük ilişkileri, aile protokolü, komşu kabileler ve boylar arasındaki anlaşmazlıkları ve barış görüşmelerini Dersim halk müziğini yapan Dede Ozanlar el atar, çözerlerdi. Kamu yaşamına ait bütün bu anlayışlar Dersim halk müziğinin konuları arasına girdi. Dersimlinin doğaya karşı, doğada ki hayvanlara karşı mücadelesi dersim halk müziğinin konuları arasındaydı. Şu bir kaç dize bile doğa ile Dersimlinin arasındaki yaşamda müziğe yön verdiğinin kanıtıdır: ” Korto korek ramıto kasi ver, Muso koreke be vayire, Heso çari bes, Ez sekeri se nekeri, Naayra çıton çare bıveni, Mına bırayemın şiyim verte korekıdı, Arcele vıraştim, Mı peseo şi koreki pitan, Tay şi ne şi, Ju peseo aman vert koreki, Mı vat heso çeri beso, Tıfango xo rast kert ser, Şiyan le i, Serkertki bırayemıno Heseno, Vıy ez sekeri, Vağ ez sekeri Se nekeri, Sodıra seri dayka kokumu çıton kankeri” ya da “tay tay borekamın, Benan çıreynenan, Anan kapağe sıt genan” gib. Halkın tutkulu yaşamında ki olaylara, dostluk içerisinde ki yaşamlarına Dersim müziği ile yön verildi. Ve doğasal olaylarda müziğe girdi.

Dersim halk müziği içerisinde Ozan Dedelerin makamları büyük öneme sahipti. Halkın yaşamını hikaye edici öneme sahip olağanüstü güzellikte melodileştirilmişti. Bu melodilerin her birinin değişik makamları oluşmuştu. Öne çıkan seslendirme, nefeslerde ve deslerde özgün stillerdir. Bunlar halk içerisinde itibar görmüştür. Dersin Halk Cem Müziği kültürü bu nefeslere ve deslere doğrudan bağıntılıdır.

Dersim halkının yüzyıllarca doğaya ve yaşama karşı biriken fikirleri idealleri, fikir hazineleri Dersim müziği ile organik etkileşim içerisine düşmüştür. Halk sanatının temeli bu olmuştur. Dersim Halk ozanları Dersim müziğinin yaratımında insanın en iyi ve asil özelliklerini dile getirmişlerdir. İnsanın cesaretini, özgür gelişmesini yücelten, halkın bağımsızlığını savunan, baskılar karşısında halkın yaşamına sessiz kalmayan eserler ortaya koymuşlardır. Dersim halk yaşamı Dersim müziğiyle doğrudan bağ halindedir. Bu bağ müziği yapan kişilerin sanat ve sanatçılıklarıyla birleştirildikçe öne çıkacak. Zamanımızda da Dersim müziği yapan pek çok kimse öne çıkmış, pek çok solo ve gurup sesleri oluşmuştur.

Dersim halk müziğini sanatsal, teknik, bilimsel, metodik merkezlere, Müzik Merkezlerine dönüştürmek gerekir. Bunu yapanlar Dersim Halk müziğinde kalıcı olacaklar. Ve etnografik Dersim müzik çalışmalarını ileriye taşıyacak olanlar Dersim Müzik Merkezleri Konseyini DMMK oluşturup arşiv çalışmalarını çoğaltıp büyütmelidirler. Bir Dersim Halk Sanat Evi kurup Dersimli sanatçı, ozan, yazar ve edebiyatçıları burada birleştirip, bir Dersim Müzik Dergisi çıkartılmalıdır. Buralarda halkın kültürü, sanatı, müziği halkın hizmetine sunulmalıdır. Genç ve yetenekli Dersimli pek çok arkadaş ve Dersim halkı bu çalışmalara gönülden katılacaktır.

Dersim müzik bilginleri ve müzik pedegogları halk arasında çıkacak ve onlarda gerekli saygıyı göreceklerdir. Dersim demokratik kolektivizmi, halkçılık ruhu Dersim müziğinin teminatı olacaktır. Dersim halkı Dersim müziğinin mükemmelleşmesini o zaman daha içten selamlayacaktır. Dersim halkının ilerici fikirleri, müzik ve sanat üzerine tartışma ve konferanslar bu Müzik Merkezleri ve Sanat Evlerinde tartışılacak ve halk arasında yer bulacaktır. Konserler, korolar, geceler kitlesel gösterilerle Dersim müziği icra edilecektir. Mevcut Dersimli Ozanlarca ve Guruplarca ve onlarla, konular üzerine yazar ve edebiyatçılarla makaleler ve kitaplar düzeyinde Dersim müziği pratik yaşamda hayat bulacak, böyle böyle ileri taşınacaktır. Tüm bunlar Dersim halkının destekleri ve özverileriyle yürütülecek, halk sanatına yakın olan en geniş katmanların günlük yaşamlarıyla doğrudan bağ halinde olan ozanların inisiyatifleriyle başarılacak. Dersim halk müziğinin mükemmel araştırmaları yapılmalı büyük kazanımları açığa çıkartılmalıdır.

Dersim müziği tarihinde onurlu bir yere sahiptir.

O hiç bir zaman “ajitasyon müziği” değildir. Dersim halkının sorunları ve müzik sorunları tartışıldıkça, halk sanatına, teori ve etkileri öne çıktıkça ozanlar kendilerini sanatsal olarak eğittikçe Dersim müzik sanatı samimiyetle doğru yolu sürdürecek, Dersim sevgisi, halkın mutluluğu, şiirsel tasvirleri, gücü, anadilde ifade gücü ile müzik halkın yaşamında daha derinde yer edecektir. Dersim halkının sahiplendiği müzik gerçekçi bir müzik sanatı yaratma temelinde ilerleyecektir. Halk müziği geçmiş mirasın üstün özelliklerinden ve onu ustalıkla ortaya koyan Dersimli Ozanların hak ettikleri yerleri halk içerisinde yer bulacaktır. Dersim müziğini yapanların ülkedeki ve dünyada ki başarıları Dersim müzik pedegojisinin başarısını yakalamaktan geçecektir.

Simurg-News'i sosyal medyadan da takip edebilirsiniz!
Translate »